دام و پرورش دام از اصلی ترین ارکان زندگی ایلی و عشیره ای به حساب می آید. دامپروری در ایل سنگسر بر اساس شواهد عینی، یافته های تاریخی و دستاورد های تازه پژوهشگران ریشه ای چندین هزار ساله دارد.

در این مبحث به معرفی و نمایش برخی زوایای زندگی عشایری در چکاچاک پرورش دام خواهیم پرداخت.

 خالَکو ( بره بهاره ):

فصل زایش گوسفندان سنگسری در محدوده زمانی « شَشا» یعنی اواسط بهمن ماه شروع شده و تا اواسط اسفند نیز کمابیش ادامه پیدا می کند. برخی از گوسفندان به دلایلی آبستنی دیر تری را تحمل کرده و زایش آنها در فصل بهار، هنگام کوچ و یا ابتدای حضور در خیل صورت می گیرد. به این دسته از گوسفندان «خالَک زه» و به بره هایشان «خالکو» یا «خالک وَره» می گویند.

رمه:

رَمه های سنگسری عمدتاً گوسفند بوده و تعدادی بز نیز گله را همراهی می کند. نقش اصلی بُز علاوه بر اینکه همچون گوسفند از بهره دهی بالایی برخوردار است (همانطور که در افسانه درخت آسوریک می خوانیم) ، نقش جلودار بودن و پیش قراول را در گله ایفا می کند. چرا که گله گوسفند در ساعات گرم روز تنها به واسطه حضور بز در گله به راحتی قابل حرکت خواهد بود.

لَ لِه ژِن (  نی زَن ):

 لَ لِه يا ني از ابزار لاينفک هر چوپان سنگسري بود که حکايت ها و افسانه هايي به واسطه آن رقم خورده است. اگرچه به واسطه عدم ثبت صحيح و مناسب اين نوا ها و پرده ها، بخش اعظم آن از بين رفته است، ولي احساس مسئوليت دلسوختگان  هنر مي تواند به حفظ اين ميراث آتشين کمک فراوان بنمايد.

چراگاه:

دامنه های جنوبی البرز، مراتع کوهستانی داخل رشته کوه و دشت های بین رشته کوهی منطقه از جمله چراگاههای رَمه های سنگسری بوده و نقش اساسی را در تالیف دام خوش چرای سنگسری  بر عهده دارد.

خييل ( ييلاق ):

به پایگاههای تابستانی عشایر سنگسر که از مناطق غربی خراسان تا شمال کوه های طالقان را شامل می شود «خیل» می گویند.

 شير دوشي از گوسفند و بُز در مکاني به نام بَرِه انجام مي شود که اجراي آن داراي سناريوي حساب شده و جذابي است.

کوچ:

کوچ در زندگي عشايري همانند دگرديسي ساليانه ايل است.